مصطفى النوراني الاردبيلي

72

دائرة المعارف بزرگ طب اسلامى ( فارسى )

تشكيل مىيابد ولى در قسمتهاى فوقانى برگها به صورت ساده ديده مىشود . گلهايش بزرگ و به رنگ زرد طلايى است . مادگى گل آن شامل تخمدانى پوشيده از كرك و منتهى به يك خامه مارپيچى شكل است و زير كلاله كمى پهن مىگردد . ميوه‌اش به صورت نيام و پوشيده از كركهاى بلند است . گلهاى اين گياه يا شاخه گلدار آن را معمولًا در فاصله ماه‌هاى ارديبهشت و خرداد مىچينند و با دقت به صورت قشر نازكى در سايه مىگسترانند تا تدريجا خشك شود . با اين روش رنگ گلها بدون آنكه تغيير يابد خشك مىشود ، چون اغلب گياهان ديگر اين تيره مانند Spartiumgunceum l . ) گل طاوس ) به طور تقلب به گلهاى گياه مذكور افزوده مىشود . تركيب شيميايى : قسمتهاى مورد استفاده اين گياه داراى الكالوئيدهاى مختلف مانند اسپارتئين ، ساروتام‌نين ، ژنيس ، يك هتروزيد ، يك ماده رزينى ، اسانس و يك ماده با اثر تنگ كنندگى مجارى عروق است . مقدار نسبى اسپارتئين به تناسب فصول مختلف سال در گياه تغيير مىنمايد . حد اكثر مقدار آن در گياه در ماه مرداد است به طورى كه اگر از مقدار معينى گياه در دو ماه مرداد و اسفند استخراج الكالوئيد به عمل آيد ، مقدار نسبى آن در ماه اسفند به مراتب كمتر از ماه مرداد خواهد بود . از گلهاى اين گياه ماده ديگرى به نام اسكوپاريد نيز Slenhcuse به دست آمده ، اثر سمى اسكوپاروزيد بسيار كم است و به‌علاوه مدر مىباشد . علاوه بر مواد فوق از عصاره كليه قسمت‌هاى گياه ، ماده‌اى به نام اوكسى تيرامين به دست آمد . تحقيقات بعدى تيره شدن رنگ ميوه گياه را مربوط بدان نيست . گلهاى اين گياه به طورى كه در كتب دارويى بومى منعكس است شكل يك ماده رزينى و يك اسانس ستبر مىباشد . ساروتام‌نين ، الكالوئيدى به فرمول C 3 H 5 N 4 به وزن ملكولى 72 / 477 است ، از